Historia

Spycimierz przez wieki

W źródłach historycznych nazwa miejscowości Spycimierz występuje w różnych odmianach: od najwcześniejszej Zbuczmir (dokument mogileński), przez Spycimir (czasy Długosza), po Śpićmierz (początek XVI w.). Pod koniec XVIII stulecia pisano Śpicimierz. Obecnie mamy Spycimierz.

Niegdyś znajdował się tu gród książęcy i kasztelania broniąca na północy rubieży Ziemi Łęczyckiej, a później wschodniej granicy Ziemi Sieradzkiej. Stary gród kasztelański, po którym pozostało stożkowe grodzisko, położone na wschód od współczesnego Spycimierza, znajdował się w widłach Warty i Czarnej Strugi. Najstarsza wzmianka o tym grodzie (Zbuczmir) zawarta jest w tzw. dokumencie mogileńskim z 1065 r. O starożytności grodu świadczą odnalezione tu groby z popielicami. Gall Anonim zanotował w swej kronice, że książę Bolesław z przydomkiem Krzywousty w czasie walk ze swym przyrodnim bratem Zbigniewem, posuwając się z Kalisza do Spycimierza, uwięził tu arcybiskupa Marcina. Tę wojnę braterską powszechnie datuje się na jesień lub zimę 1106/1107 r. Nieraz na tej podstawie przyjmuje się, iż wtedy istniał w Spycimierzu kościół oraz parafia. Po raz drugi Spycimierz znalazł się na kartach tejże kroniki w 1108 r. Z tego właśnie roku jest pierwszy, najsolidniej udokumentowany zapis źródłowy o tutejszym kościele. Była to budowla drewniana, a ze szczegółów konstrukcyjnych wiadomo o znajdującym się przy nim drewnianym krytym ganku. Nie była też nowa i dlatego najbardziej możliwe jest istnienie kościoła spycimierskiego w 1106 r. (z wykładu prof. Uniwersytetu Łódzkiego Jana Szymczaka, wygłoszonego podczas uroczystości jubileuszowej 900-lecia parafii w Spycimierzu).

Z dokumentów wynika bowiem, że kościół spycimierski miał już wtedy niewątpliwie charakter parafialny, a mianowicie parafii grodowej. Zajmuje ona poczesne 6. miejsce wśród najstarszych – pomijając siedziby biskupstw – takich parafii, po Gieczu (1039), Cieszynie, Wiślicy, Inowłodzu i Krobi (wszystkie z XI w.), a przed Głogowem (1109), Sandomierzem i Zawichostem (1148), Legnicą (1149) i wieloma innymi, bardziej znanymi ośrodkami parafialnym (cyt. jw.).

Zaczęło się od Spycimira

Tradycja utrwalona przez Paprockiego utrzymuje, że osadzie położonej obok grodu dał początek niejaki Spycimir, który w czasach Władysława Hermana miał ją nadać arcybiskupom gnieźnieńskim. Bulla gnieźnieńska Innocentego II z 1136 r. wymienia bowiem Spycimierz wśród posiadłości arcybiskupów.

W 1331 r. miejscowość została spalona przez Krzyżaków, ze zgliszcz jednak powstała. Istnieje też informacja, że Kazimierz Wielki w 1347 r. zamienił Spycimierz z abpem Jarosławem Bogorią Skotnickim za dotychczasowe dobra arcybiskupie: Przedecz, Żarowo i Monice. Spycimierz miał korzystne warunki do lokacji miejskiej. Znajdował się na ważnych szlaku handlowym, biegnącym z Moraw, przez Sieradz, Uniejów, Łęczynę w kierunku Pomorza Gdańskiego. Znajdowały się tu targ i komora celna na przeprawie przez Wartę. Stopniowy upadek zaprzepaścił jednak szansę rozwinięcia się w miasto. Kosztem Spycimierza rozwinął się Uniejów.

Bardzo ważnym i ciekawym elementem w historii Spycimierza jest informacja Jana Długosza o znajdującym się tam najstarszym w Polsce zegarze słonecznym. Jego współczesna, symboliczna jednocześnie wersja powstała w 2014 r. w ramach projektu „Przebudowa Trasy Bożego Ciała – etap II”.

Od XVI do XIX wieku

Na początku epoki nowożytnej Spycimierz obejmował siedem łanów ziemi, z czego cztery były zasiedlone (dane z 1512 r.). Wzmiankowano również o dwóch zagrodnikach i 14 rybakach. W 1728 r. parafię spycimierską stanowiło ok. 200 wiernych. W 1775 r. we wsi było 30 budynków mieszkalnych. W 1793 r., w wyniku II rozbioru Polski wieś znalazła się pod zaborem pruskim, a wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych w 1796 r. stała się własnością rządową. Z kolei w konsekwencji postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 r. Spycimierz znalazł się w zaborze rosyjskim (w woj. kaliskim). Dane z 1827 r. informują o tym, że wieś stanowiło 50 domów zamieszkiwanych przez 434 osoby.

W 1836 r. Spycimierz, za zasługi w tłumieniu powstania listopadowego, stał się własnością gen. Karola Tolla, a następnie jego spadkobiercy – hr. Aleksandra Tolla. W posiadaniu rodziny Tollów wieś pozostała aż do zakończenia I wojny światowej. W 1864 r. przeprowadzono proces uwłaszczenia chłopów. W 1890 r. zanotowano 71 domów.

XX-XXI wiek

W latach 30. XX w. w Spycimierzu zbudowano strażnicę Ochotniczej Straży Pożarnej. Po II wojnie światowej w miejscu zniszczonego kościoła wybudowaną nową, drewnianą świątynię, która w latach 1986-1992 została zastąpiona kościołem murowanym. W XX w. wieś pustoszyły pożary (w 1937 i 1971 r.), w których spłonęły aż 64 gospodarstwa. Ostatnia wielka powódź przeszła przez Spycimierz w sierpniu 1939 r.

Spycimierz jest dziś jedna z największych wsi na terenie gminy Uniejów. Zajmuje powierzchnię 613,12 ha. Według danych na dzień 31 XII 2010 r. mieszkało w niej 348 osób.