Ochrona

W latach 2019-2020 realizujemy projekt „Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu – ochrona i wzmacnianie tradycji ”. Celem jest przygotowanie i opracowanie rekomendacji do planu ochrony zjawiska pn. „Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu”, które decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało w 2018 r. wpisane na „Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego”.

Projekt dofinansowany z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura ludowa i tradycyjna” i z budżetu Gminy Uniejów prowadzi Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Uniejowie.

Pionierska praca

Jak dotąd nie przeprowadzono w Polsce tak systematycznego i wieloetapowego działania służącego ustaleniu przez wspólnotę depozytariuszy założeń i struktury planu ochrony zjawiska niematerialnego dziedzictwa kulturowego w myśl Konwencji UNESCO 2003.

Z udziałem ekspertów i konsultantów pomagamy spycimierzanom sformułować program ochrony ich tradycji. Rekomendacje do tego programu są dyskutowane przez parafian z ekspertami podczas spotkań warsztatowych oraz podczas dwóch Seminariów Spycimierskich (z udziałem konsultantów z zagranicy). Eksperci – etnografowie, socjologowie kultury, geografowie – uczestniczyli w Bożym Ciele w 2019 i  przyjadą tutaj również w 2020 roku, by prowadzić wywiady, robić zdjęcia, obserwować, by efektywnie wspomóc depozytariuszy dziedzictwa i sformułować rekomendacje do programu ochrony spycimierskiej tradycji, które zostaną opublikowane w formie raportu podsumowującego projekt.

Dziękuję Parafianom ze Spycimierza za zaufanie.

dr hab. Katarzyna Smyk, prof. UMCS
koordynatorka merytoryczna projektu

 

Warsztaty

Projekt rozpoczęły warsztaty w Spycimierzu z udziałem liderów społeczności lokalnej na temat pojęcia niematerialnego dziedzictwa kulturowego i pojęcia ochrony dziedzictwa niematerialnego w myśl Konwencji UNESCO 2003.  Warsztaty prowadziły: dr. hab prof. UMCS Katarzyna Smyk i dr hab. prof. UAM Anna Weronika Brzezińska. Więcej na temat warsztatów.

Badania terenowe

W ramach projektu etnografowie, socjologowie kultury, geografowie prowadzili  podczas tegorocznego Bożego Ciała badania naukowe, których efekty mają posłużyć do napisania raportu.

W badaniach w 2019 r. wziął udział  zespół badaczy terenowych wyspecjalizowanych w przeprowadzaniu etnograficznych wywiadów kwestionariuszowych oraz w obserwacji uczestniczącej oraz badacze zajmujący się turystyką i rozwojem regionalnym. Badania zostały przeprowadzone z zastosowaniem opracowanych w ramach projektu narzędzi, skonstruowanych specjalnie na potrzeby badania tradycji spycimierskich.

Prace zespołu etnograficznego

Z zakresu badań etnograficznych wykorzystano dwa kwestionariusze: jeden dotyczący kwietnych dywanów w aspekcie świąt Bożego Ciała, formy, funkcji, symbolicznych i społecznych treści zwyczaju. Drugi dotyczył realizacji zwyczaju w danym roku i odnotowuje bieżące przemyślenia depozytariuszy bezpośrednio po Bożym Ciele.  Innym typem narzędzia dedykowanego badaniom tradycji spycimierskich jest arkusz obserwacji uczestniczącej, z pomocą którego badacze dokonają notatek z obserwacji uczestniczącej w święcie Bożego Ciała w Spycimierzu.

Prace zespołu geograficznego

Celem prac jest:

  • określenie roli i znaczenie tradycji układania kwietnych dywanów w uroczystość Bożego Ciała dla lokalnej społeczności mieszkańców Spycimierza (kontekst społeczny i kulturowy);
  • określenie poziomu komercjalizacji wydarzenia m.in. poprzez analizę oferty handlowo-gastronomicznej (kontekst ekonomiczny);
  • określenie znaczenia lokalnej tradycji na tle innych tego typu wydarzeń (miejscowości) w Europie i na świecie (kontekst kulturowy i przestrzenny);
  • scharakteryzowanie integrującej roli tradycji poprzez analizę pogłębionych wywiadów z osobami układającymi dywany (kontekst społeczny);
  • poznanie opinii osób odwiedzających na temat wydarzenia poprzez analizę wyników badań kwestionariuszowych przeprowadzonych wśród przyjezdnych (kontekst turystyczny i przestrzenny);
  • określenie zasięgu przestrzennego osób odwiedzających miejscowość w trakcie trwania uroczystości na podstawie monitoringu ruchu pojazdów oraz wywiadów z odwiedzającymi (kontekst przestrzenny);
  • przygotowanie zestawu rekomendacji zawierających sugestie dotyczące ochrony i przyszłych kierunków rozwoju wydarzenia (konteksty pozareligijne).

Narzędzia i techniki badawcze

W tym celu zostały przygotowane w ramach projektu narzędzia badawcze oraz zastosowane następujące techniki: inwentaryzacja materiałów źródłowych, inwentaryzacja terenowa, kwerenda w Urzędzie Gminy, obserwacje uczestniczące, wywiady z mieszkańcami i odwiedzającymi, monitoring ruchu pojazdów, dokumentacja filmowa i fotograficzna. Podczas tegorocznego święta badacze przeprowadzili ankiety z mieszkańcami i z turystami, zebrali dane z punków pomiaru natężenia pojazdów (przy progach wylotowych i na parkingach), zrobili inwentaryzację  punktów handlowych i wywiady z właścicielami stoisk oraz dokonali inwentaryzacji 4 km kwietnych dywanów.

III Seminarium Spycimierskie

Wstępne raporty z badań zostały przedstawione podczas III Seminarium Spycimierskiego 4 i 5 października 2019 r. w Uniejowie i Spycimierzu. Seminarium zorganizowane w ramach projektu obejmowało warsztaty, konferencję i dyskusje.

Pierwszego dnia odbył się międzynarodowy panel dyskusyjny „Okrągły stół dziedzictwa niematerialnego”.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele społeczności Spycimierza, naukowcy, goście z Włoch i Litwy, duchowni oraz przedstawiciele Urzędu Gminy i Miasta Uniejów. Głównym punktem spotkania przy okrągłym stole była prezentacja Eduardo Carbone, mieszkającego w Argentynie badacza tradycji układania kwietnych dywanów na świecie. Potem odbyła się dyskusja z udziałem wszystkich zaproszonych.

Więcej o Okrągłym stole.

Program drugiego dnia obejmował warsztaty, prezentacje, wymianę doświadczeń oraz premierę filmu o kwietnych dywanach w Spycimierzu. Seminarium rozpoczęły równoległe warsztaty dla dzieci i społeczności parafii Spycimierz.  Dzieci dowiedziały się jakie znaczenie ma tradycja układania kwietnych dywanów oraz jak ważne jest przekazywanie tradycji następnym pokoleniom.

Warsztaty dla społeczności wsi odbyły się w sali Ochotniczej Straży Pożarnej. Pierwszą część poprowadziła dr hab. Katarzyna Smyk oraz dr hab. Bogdan Włodarczyk. Zaprezentowany temat był dla parafian szczególnie ważny, ponieważ dotyczył identyfikacji zagrożeń wobec tradycji spycimierskiej oraz opracowaniu planu jak im zapobiegać. Druga część wykładów poświęcona była wykorzystaniu przykładów dobrych praktyk w ochronie kwietnych dywanów z innych krajów. Warsztaty poprowadziły dr Beata Krakowiak i dr hab. Magdalena Ziółkowska-Kuflińska.

Po południu odbyła się część konferencyjna III Seminarium z udziałem gości z Włoch i Litwy. Wstępne wyniki z przeprowadzonych badań etnograficznych przedstawił dr Arkadiusz Jełowiecki, Kustosz w Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie. Dr Jełowicki przebywał w Spycimierzu przed i podczas tegorocznego Bożego Ciała. Mieszkając u jednej z rodzin z parafii Spycimierz szczegółowo przyglądał się każdemu etapowi przygotowań i samego układania dywanów oraz budowy ołtarzy.

Relacje z badań społeczno-geograficznych przedstawił dr hab. Bogdan Włodarczyk. Zostały przeprowadzone w dniach 18-22.06.2019 r. wśród mieszkańców Spycimierza (55 osób) i turystów (ogółem 226 osób). Naukowcy i studenci dokonali pomiaru ruchu kołowego na drogach (4800 pojazdów) oraz inwentaryzacji stoisk handlowych (120 straganów).

Więcej na temat III Seminarium Spycimierskiego

Podczas badań naukowych została wykonana dokumentacja fotograficzna i filmowa. Całość dokumentacji będzie zdeponowana i przechowywana w archiwum Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Uniejowie. Posłuży ona również do przygotowania i opracowania części raportu zawierającego rekomendacje do planu ochrony. Przebieg i harmonogram badań będzie opracowany na początku projektu w ścisłym porozumieniu z depozytariuszami.

Fragment dokumentacji fotograficznej wykonanej przez prof. UAM dr hab. Annę Weronikę Brzezińską

Fragment dokumentacji fotograficznej wykonanej przez  dr. Arkadiusza Jełowickiego.

Kwerendy w archiwach filmowych

W ramach projektu dr Piotr Szkutnik z Uniwersytetu Łódzkiego przeprowadził kwerendę archiwalną w 11 instytucjach: Archiwum Państwowym w Łodzi, Archiwum Państwowym w Poznaniu, Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego, Muzykalia, Ikonografia, Filmotece Narodowej w Warszawie, Konińskim Domu Kultury, Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi, Narodowym Archiwum Cyfrowym w Warszawie, Telewizji Polskiej S.A. w Warszawie, TVP3 Łodzi, TVP3 Poznaniu i Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, Zbiorach Regionalnych, Zbiorach Audiowizualnych.

W wyniku poszukiwań zgromadzono informacje nt. 25 nagrań filmowych dotyczących dokumentacji święta Bożego Ciała w Spycimierzu, bądź innych wydarzeń związanych z tą miejscowością. Nagrania znajdują się w trzech archiwach filmowych w kraju tj. w Poznaniu, Łodzi i Warszawie ponadto w Konińskim Domu Kultury oraz Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Filmy pochodzą z lat 1988-2018.

Przeczytaj raport z kwerend filmowych

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”