Projekty

Sala zamkowa, wideokonferencja

Gmina Uniejów pozyskała dotacje na realizacje działań związanych z upamiętnieniem, docenieniem, a także ochroną tradycji kwiatowych dywanów na uroczystość Bożego Ciała w Spycimierzu.

Tradycja Bożego Ciała w Spycimierzu – pamięć i promocja

Celem projektu było upamiętnienie, docenienie i upowszechnienie wyjątkowej w Polsce tradycji sypania kwietnych dywanów, która towarzyszy obchodom Bożego Ciała w Spycimierzu. Projekt służył wzmocnieniu lokalnej tożsamości kulturowej oraz inspiracji do dalszych działań.

W ramach przedsięwzięcia wykonano następujące zadania:

  1. Kwerendy na temat spycimierskich tradycji związanych z obchodami Bożego Ciała w archiwach pobliskich instytucji kultury, uczelni wyższych, ale także u regionalistów, miłośników wspomnianych tradycji i mieszkańców Spycimierza
  2. Wydanie albumu fotograficznego, który był dystrybuowany w Polsce i zagranicą. Wydawnictwo służyło upowszechnianiu tej tradycji i prezentacji dumy z polskiej kultury ludowej
  3. Organizacja warsztatów skierowanych do liderów społeczności lokalnej mających na celu wzmocnienie zaangażowania i inspiracji do dalszej twórczej działalności. Warsztaty miały również integracyjny charakter dla lokalnej wspólnoty. Podczas zajęć z udziałem wybitnych ekspertów oraz delegatów ze społeczności rozmawiano o podobnych tradycjach, odbyła się też dyskusja nad dalszym rozwojem tradycji lokalnej i wzmocnieniem przekazu międzypokoleniowego.

Wnioskodawca: Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Uniejowie
Program:  Kultura – Interwencje 2018. EtnoPolska
Całkowita wartość projektu: 86 600 zł
Kwota dofinansowania: 83 300 zł
Okres realizacji: 30.09.2018 – 20.11.2018 r.

„Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu Kultura-Interwencje 2018. EtnoPolska”

Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu – ochrona i wzmacnianie tradycji

Głównym celem było przygotowanie i opracowanie rekomendacji do planu ochrony zjawiska „Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu”, które decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało w 2018 r. wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

W ramach przedsięwzięcia wykonano następujące zadania:

  1. Terenowe badania prowadzone w latach 20192020 przez dwa zespoły badawcze: etnograficzny kierowany przez prof. Katarzynę Smyk i dotyczący turystyki i rozwoju regionalnego, kierowany był przez prof. Bogdana Włodarczyka z Uniwersytetu Łódzkiego. Ich celem było sporządzenie ekspertyz i sformułowanie wstępnych rekomendacji. Stanowiły podstawę do rozpoczęcia przez depozytariuszy prac nad programem ochrony dziedzictwa
  2. Kwerendy archiwów filmowych, a także dokumentacji filmowej i fotograficznej zjawiska
  3. Organizacja i przeprowadzenie warsztatów i konsultacji społecznych. W wymiarze społecznym warsztaty miały na celu integrację społeczności lokalnej wokół dziedzictwa, zaangażowanie możliwie wszystkich członków wspólnoty w działania planowania i realizacji działań ochronnych, a także wzmocnienie poczucia wysokiej wartości swojej tradycji. W wymiarze merytorycznym, chodziło o przygotowanie depozytariuszy  do skutecznego realizowania, ewaluowania i aktualizowania planu ochrony tej tradycji. Ważnym elementem projektu była organizacja trzeciego i czwartego Seminarium Spycimierskiego. To kontynuacja rozpoczętych w 2018 r. międzynarodowych spotkań na temat niematerialnego dziedzictwa kultury w Polsce i na świecie. W wydarzeniu zawsze uczestniczą przedstawiciele depozytariuszy tradycji spycimierskiej
  4. Organizacja wyjazdu studyjnego do Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu RolnoSpożywczego w Szreniawie
  5. Wydanie publikacji „Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu. Raport z badań i rekomendacje do planu ochrony”.  W tomie znajdują się uporządkowane wskazówki, jak z nimi dalej pracować, do kogo są kierowane oraz do jakich partnerów warto się zwrócić z prośbą o pomoc lub z propozycją współpracy. Całość omówiono z mieszkańcami podczas konsultacji społecznych i warsztatów. Rekomendacje poprzedzone są ekspertyzami autorów, którzy prowadzili badania w Spycimierzu w latach 20182020 oraz uczestniczyli w warsztatach organizowanych przez wspólnotę depozytariuszy.

Wnioskodawca: Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Uniejowie
Program:  Kultura ludowa i tradycyjna
Całkowita wartość projektu: 120 153 zł
Kwota dofinansowania: 95 000 zł
Okres realizacji: 2.04.2019 31.12.2020

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”

Badania społeczno-przestrzenne

Społecznoprzestrzenne aspekty uroczystości Bożego Ciała w Spycimierzu badane były przez pracowników Instytutu Geografii Miast i Turyzmu Wydziału Nauk Geograficznych UŁ z pomocą studentów II roku uzupełniających studiów magisterskich kierunku turystyka i rekreacja. Opisywane badania zrealizowane zostały w ciągu trzech lat, w tym badania pilotażowe podczas wydarzenia w 2018 roku, badania główne w trakcie uroczystości, w dniach ją poprzedzających, a także w dniu po Bożym Ciele w 2019 roku oraz badania uzupełniające w trakcie uroczystości w 2020 roku. Studenci w badaniach uczestniczyli jedynie w 2019 roku.

Prace geografów podzielone zostały na trzy zasadnicze części. Pierwsza z nich polegała na ustaleniu znaczenia kwietnych dywanów w kontekście walorów miejsca i wydarzeń. Zaprojektowano w tym celu badania terenowe polegające na obserwacji i wywiadach. W 2018 roku została przeprowadzona obserwacja oraz wykonano wywiady pilotażowe z mieszkańcami Spycimierza podczas układania kwietnych dywanów. Badania zasadnicze (wywiad standaryzowany) zrealizowano po uroczystościach Bożego Ciała w 2019 roku. W sumie przeprowadzono wywiady z 55 reprezentantami 111 istniejących w Spycimierzu posesji, co oznacza, że badania objęły prawie połowę domostw (49,5%). Zagrody wybierano tak, aby były w miarę równomiernie rozmieszczone na terenie całej wsi. Należy dodać, że część domów jest opuszczonych lub zamieszkiwanych sezonowo tylko w okresie letnim.

Kwestionariusz wywiadu podzielony został na trzy części i metryczkę. W jego pierwszej części znalazły się pytania dotyczące ogólnych informacji na temat Bożego Ciała w Spycimierzu oraz uczestnictwa mieszkańców i ich zaangażowania w przygotowanie uroczystości. W sumie w kwestionariuszu znalazło się 21 pytań problemowych i pytania metryczki. Pytania były otwarte, zamknięte, a w przypadku odpowiedzi „tak” i „nie” – wymagały argumentacji. Otrzymane wyniki posłużyły do wyjaśnienia zagadnień dotyczących wartości, zainteresowania oraz sposobów promocji kwietnych dywanów w Spycimierzu. Omówione badania wykorzystano także w innych częściach pracy. Wywiad przeprowadzono wśród 34 kobiet i 21 mężczyzn. […]

Ważnym elementem tej części badań terenowych były ankiety przeprowadzone wśród osób, które przybyły w dniu Bożego Ciała do Spycimierza. Ich głównym celem było poznanie opinii odwiedzających na temat różnych aspektów wydarzenia oraz ich charakterystyka ze względu na motywy przyjazdu, sposób dotarcia do Spycimierza, częstotliwość przyjazdów na uroczystość Bożego Ciała, organizację przyjazdu, osoby towarzyszące w trakcie podróży i pobytu, a także sposób spędzania czasu w trakcie pobytu w Spycimierzu. Do przeprowadzenia badań wykorzystano oryginalne narzędzie badawcze. Badania miały charakter ilościowy, zrealizowano je w technice standaryzowanego wywiadu kwestionariuszowego face to face (wywiad bezpośredni przeprowadzany przez ankietera, technika PAPI). Kwestionariusz wywiadu składał się 17 pytań problemowych (otwartych i zamkniętych) oraz metryczki określającej strukturę społeczno-demograficzną respondentów i ich pochodzenie terytorialne. Dobór próby miał charakter dostępnościowy. Kryterium doboru respondentów była obecność w dniu badania w Spycimierzu i bycie w tej miejscowości turystą lub jednodniowym odwiedzającym. Narzędzie badawcze zostało opracowane zgodnie w wymogami metodologicznymi nauk społecznych oraz w oparciu o doświadczenia zespołu eksperckiego w podobnych badaniach.

Ankiety z mieszkańcami (Spycimierz, Boże Ciało 2019)
Ankiety z turystami (Spycimierz, Boże Ciało 2019)

Badania etnograficzno-antropologiczne w latach 2019-2020

Badania te odbyły się w okresie Bożego Ciała w dwóch kolejnych latach: 2019 i 2020. Zanim do nich doszło, A.W. Brzezińska (kierowniczka zespołu badawczego) oraz K. Smyk opracowały narzędzia badawcze w postaci trzyczęściowego kwestionariusza i ankiety obserwacji uczestniczącej. Metodyka ta zawierała podział badań na trzy etapy: pierwszy tuż przed świątecznym czwartkiem, drugi – w samym dniu święta, ostatni – tuż po wydarzeniach. Na wstępnym etapie wykorzystywano dwa kwestionariusze. Pierwszy – dotyczący oczekiwań parafian związanych z uroczystością w danym roku (autorstwa A.W. Brzezińskiej) oraz drugi – dotyczący historii i współczesności zwyczaju (autorstwa K. Smyk). W dzień Bożego Ciała badacze korzystali z arkusza obserwacji, zaś po święcie – z kwestionariusza ewaluacyjnego, którego celem było uzyskanie informacji na temat wrażeń z uroczystości oraz planów na przyszłość (autorstwa A.W. Brzezińskiej). Te cztery narzędzia zaktualizowała K. Smyk do potrzeb badawczych w 2020 roku w związku ze zmianami w obchodach Bożego Ciała, spowodowanymi pandemią COVID-19. Dzięki tym narzędziom spodziewano się uzyskać wiedzę nie tylko o technicznej stronie zwyczaju, ale i towarzyszących temu emocjach i nadziejach. W sferze etnologicznej poszerzyłoby to wiedzę o funkcjonowaniu i zarządzaniu tradycją w ramach małych wspólnot. Koordynatorka działań zespołu etnograficznoantropologicznego A.W. Brzezińska skonstruowała także zasady zapisu materiałów pobadawczych.

Pierwszy wyjazd terenowy do Spycimierza odbył się w dniach 19–21 czerwca 2019 roku. Uczestniczyły w nim badaczki: A.W. Brzezińska i dr hab. Magdalena Ziółkowska, prof. UAM, wraz z doktorantką UAM Karoliną Dziubatą oraz dr Arkadiuszem Jełowickim z poznańskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie z opracowanym wcześniej programem, przez trzy dni badań towarzyszono czterem rodzinom z parafii. Trzy z nich mieszkają w Spycimierzu, a jedna – w pobliskim Zieleniu. Wszystkie familie łączyło to, że miały pod opieką układanie swego odcinka kwietnych dywanów wzdłuż drogi procesji. Naukowcy przeprowadzili wywiady kwestionariuszowe (zarejestrowane w formie nagrań audio), ankiety, wykonali notatki terenowe oraz odpowiednią liczbę zdjęć.

Drugi wyjazd terenowy odbył się w dniach 10–11 czerwca 2020 roku. Diametralnie inna sytuacja społeczna spowodowana pandemią wymagała weryfikacji doświadczeń z poprzedniego roku. W dwudniowych badaniach terenowych uczestniczyły badaczki: A.W. Brzezińska, K. Dziubata, K. Smyk oraz A. Jełowicki. Ich przebieg oraz efekty dokumentacyjne były podobne do tych z 2019 roku.

Wywiady etnograficzne (2019)
Wywiady etnograficzne (2020)

Raport

W ramach projektu powstał raport z przygotowanymi przez ekspertów rekomendacjami do planu ochrony Procesji Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu. Rekomendacje poprzedzone są ekspertyzami autorów, którzy prowadzili badania w Spycimierzu w latach 20182020 oraz uczestniczyli w warsztatach organizowanych przez wspólnotę depozytariuszy.

Pobierz raport (PDF 5,8 MB)

Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu w kontekście krajobrazu kulturowo-przyrodniczego

Głównym celem projektu jest opracowanie i wdrażanie pionierskiego programu ochrony niematerialnego dziedzictwa kultury jakim jest procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu w kontekście krajobrazu kulturowoprzyrodniczego. Drugim celem jest wzmocnienie potencjału mieszkańców Spycimierza – depozytariuszy tradycji.

W ramach przedsięwzięcia przewidziano wykonanie następujących zadań w modelu partycypacyjnym z decydującym głosem depozytariuszy:

  1. Interdyscyplinarne badania etnologiczne, geograficznoprzestrzenne, historyczne i biologiczne
  2. Wydanie raportu z ekspertyzami i zaleceniami do holistycznej ochrony tradycji
  3. Przygotowanie podstaw działalności merytorycznej Centrum historycznokulturalnego „Spycimierskie Boże Ciało”, ze szczególnym uwzględnieniem opracowania podstaw oferty edukacyjnej, opracowania założeń produktu turystyki zrównoważonej
  4. Zbudowanie podstaw Społecznego Archiwum Spycimierskiego.

Pionierski charakter przedsięwzięcia polega na tym, że depozytariusze wraz z zaproszonymi do współpracy ekspertami sformują i wprowadzą w życie ochronę swojego dziedzictwa niematerialnego w kontekście krajobrazu kulturowoprzyrodniczego najbliższego otoczenia parafii spycimierskiej. Pod względem kulturowohistorycznoprzyrodniczym krajobraz obejmuje obszar gminy Uniejów, a nawet wychodzi poza jej granice administracyjne.

Wpisuje się tym w ideę zrównoważonego rozwoju, promowaną przez UNESCO i Konwencję 2003 oraz w cele strategiczne programu „Kultura ludowa i tradycyjna”, wpierając zjawiska kulturowe funkcjonujące na poziomie ponadlokalnym, budując platformę współpracy na poziomie regionalnym. Jest zgodne z celami wyznaczonymi przez Unię Europejską w komunikacie  Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Europejskiego Komitetu EkonomicznoSpołecznego  i Komitetu Regionów „ W kierunku zintegrowanego podejścia do dziedzictwa kulturowego w Europie”.

Wnioskodawca: MiejskoGminna Biblioteka Publiczna w Uniejowie
Program:  Kultura ludowa i tradycyjna
Całkowita wartość projektu: 131 250 zł
Kwota dofinansowania: 105 000 zł
Okres realizacji: 1.05.2021 31.12.2022

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury”

Społeczne Archiwum Spycimierskie

Społeczność spycimierskiej parafii i pracownicy Centrum Spycimierskie Boże Ciało wspólnie tworzą unikalne archiwum zdjęć, eksponatów, nagrań i filmów dokumentujących tradycję układania kwietnych dywanów.

Skip to content